Gümüşhane’de Şiran ile Kürtün arasında uzanan ve halk arasında “Gavur Dağları” olarak bilinen bölge, sadece bir coğrafi alan değil; aynı zamanda tarihsel hafızanın taşıyıcısı olarak dikkat çekiyor. Emekli eğitimci İsmail Erdal’ın kaleme aldığı değerlendirme, bu ismin ardındaki tarihsel arka planı ve toplumsal hafızayı yeniden gündeme taşıdı.
Anadolu’da yer adlarının çoğu zaman resmi kayıtlardan ziyade yaşanmışlıklarla şekillendiğini belirten Erdal, “Gavur Dağları” isminin de halkın yaşadığı tarihsel süreçlerin bir yansıması olduğunu ifade etti.
Osmanlı’dan Günümüze Uzanan Bir İsim
Osmanlı döneminde ve daha eski zamanlarda Müslüman olmayan toplulukların halk arasında “gavur” kelimesiyle ifade edildiğini hatırlatan Erdal, bu nedenle bazı bölgelerin bu şekilde anıldığını belirtti. Rum, Ermeni veya farklı inanç gruplarının yaşadığı yerlerin halk dilinde bu adla anılması zamanla coğrafi bir isim haline geldi.
Bazı dağların ise savaş, işgal ve çatışmalara sahne olması nedeniyle bu şekilde adlandırıldığı ifade ediliyor. Otoritenin zayıf olduğu dönemlerde eşkıya gruplarının sığındığı, halkın korku yaşadığı sarp bölgeler de zamanla bu isimle anılmıştır.
Harşit Hattının Sessiz Tanıkları
İsmail Erdal’a göre Gümüşhane’de Şiran ile Kürtün arasındaki dağlar, özellikle Birinci Dünya Savaşı yıllarında Rus işgali sırasında yaşanan acıların izini taşıyor. Bölge halkının muhacir düştüğü, köylerin boşaldığı ve “kaçkaç” günlerinin yaşandığı dönem, Harşit hattında verilen direnişle hafızalara kazındı.
Bu dağların sadece taş ve topraktan ibaret olmadığını belirten Erdal, “Ben bu dağlara baktığımda bir ayrımı değil, bir direnişi görüyorum. Bir korkuyu değil, bir dayanışmayı hatırlıyorum” ifadelerini kullandı.
Bir İsimden Fazlası
“Gavur Dağları” adının bir düşmanlık ifadesinden çok, savaşın ve zor yılların bıraktığı bir iz olduğunu vurgulayan Erdal, bu tür isimlere geçmişin duygularıyla değil, tarihin gerçeği ve hafızanın bir parçası olarak bakılması gerektiğini dile getirdi.
Gümüşhane’de Harşit havzasının tarihsel belleğini yansıtan bu isim, bugün hâlâ bölge halkının dilinde yaşamaya devam ediyor.
